//
Yeni arama için tıklayınız.
 

Tez

Sadakat Safiyye Mumcuoğlu

Xı-Xv. Yüzyıl Tokat Merkez Ve İlçelerindeki Cami Plan Ve Cephelerinin Tipolojik İrdelenmesi

Typologıcal Analysıs Of Plans And Façades Of Mosques In Tokat Center And Provınce In Xı-Xv Thcenturıes

Türkçe

Yüksek Lisans

Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü

Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı

Prof. Dr. C. Nakış KARAMAĞARALI

2019

Tokat, Cami, Selçuklu, Osmanlı, Plan, Cephe, Tipoloji

 

En erken yerleşimlerden bugüne pek çok medeniyete ev sahipliği yapan Tokat ilinde yüzyıllar boyu birçok tarihi yapı inşa edilmiştir. Bunlardan sayıca fazla olan ve birçok araştırmaya konu olan yapı türü ise camilerdir. Bu yapı türünü ele alan yayınlar incelendiğinde; Tokat’taki camilerin mimari özeliklerinin yüzyıllara göre değişimini ortaya koyan bir tipoloji çalışmasının yapılmadığı görülmektedir. Bu yüzden merkez ve ilçelerdeki camileri kapsayan analitik bir çalışmanın yapılması, bölgesel bir tipoloji oluşturulabilmesi açısından önem arz etmiştir. Tokat ilinde XI. yüzyıldan günümüze kadar gelen camilere genel olarak bakıldığında, özellikle XV. yüzyılda yoğunlaştığı görülmektedir. Bu dönemden sonra inşa edilen yapıların çoğu özgünlüğü kaybettiğinden, çalışmada sağlıklı bir tipolojinin yapılabilmesi için XI-XV. yüzyıl arasındaki camiler seçilmiştir. Hatta kapsamlı bir araştırma yapıldığında tescil kaydı olduğu halde literatüre geçmemiş yapılarla da karşılaşılmıştır. Böylece bu yapıların literatüre kazandırılması ve XI-XV. yüzyıl Tokat merkez ve ilçelerindeki camilerin benzer tipte Anadolu’daki diğer Selçuklu ve erken Osmanlı yapıları ile mimari özelliklerin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada, özgünlüğünü kaybeden veya fonksiyon değişikliğine uğrayan yapılar, tipoloji oluşturmak açısından yeterli bilgi vermediğinden hariç tutulmuş olup orijinal haliyle günümüze ulaşabilmiş Merkez, Niksar, Zile ve Artova ilçelerindeki yirmi bir eser dâhil edilmiştir. Ayrıca bu yirmi bir eserin plan ve cephe özelliğini, malzemesini, yapım tekniğini, süslemesini, geçirdiği onarımları ve restitüsyon durumunu içeren katalog çalışması yapılmıştır. Katalogdaki bilgilere göre oluşturulan tipoloji tabloları ile karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılarak, camilerin plan ve cephe elemanlarının yüzyıllara göre değişim ve dönüşümleri belirlenmiştir. Böylece bu çalışma neticesinde yapıların benzer mimari özelliklerinden yola çıkılarak Tokat merkez ve ilçelerindeki camilerin bölgesel nitelikleri ortaya konulmuş ve tarihi bilinmeyenlere tarihlendirme önerisi getirilmiştir

 

Sincethe earliest settlements, manyhistorical buildings havebeen built in Tokat provinceformanycenturies. As forthat, mosques arethe typeofbuildings which constitute themajorityand subjects ofmanyresearches. Whenthe publications reviewingthis typeofstructurewereexamined; itwas figured out that anytypologystudywhich reveals the changebycenturies ofmosques’ architectural features in Tokat has notbeen performed. Therefore,havingananalytical studyinvolvingmosques in the centerand districts hassignificancein terms offormingaregional typology. When the mosquesfrom the XIth centuryto date wereinvestigated in general,itwas observed that buildings wereconcentrated on the XVth century. Because ofthe fact that mostofthe buildingsconstructed after this period has losttheir originality, the mosques between XIth to XVthcenturies wereincluded in the studyin order to makeaproper typology.Moreover; when acomprehensive studywas carried out, registered buildings wereencountered which had not taken part in literature. Thus, itis aimed that thesebuildings aretaken partin the literatureand to comparethe characteristics ofthe mosques in Tokat centerand districts belongingto the XIth to the XVth centurywith otherSeljuk and EarlyOttoman buildings in Anatolia. Inthis studytwentyonehistorical buildings in the central, Niksar,Zileand Artova districts, which havesurvived to thepresent day,areincludedbut thestructures thatlosttheir originalityorunderwent afunction changeareexcluded as thesecannot form a typology. In addition, catalogstudyincludingthe plan and façadefeatures, materials, construction technique, decoration, repairs andrestitution status ofthesetwentyonebuildings was done. With thehelp oftypologytables that areformed accordingto the information in the catalog, the changes and transformationsofthe plan and façade elements ofmosques aredetermined byusingthecomparativeanalysismethod. As aresultofthis study, the regional characteristics ofthe mosques in the Tokat centerand districts wereidentified accordingto the similar architectural features ofthe buildings and datingsof which are unknown was suggested, as well